Atelje za restauraciju ikona, slika, duboreza i pozlate

Restauracija i konzervacija

Restauracija i konzervacija slika, ikona, duboreza i pozlate su osnovne delatnosti Umetničke radionice „Rest Art“.

Osnovna zadatak konzervacije i restauracije je zaštita kulturnog nasleđa za potrebe sadašnjih i budućih generacija. Kada govorimo o restauraciji i konzervaciji, govorimo o procesu rekostrukcije – popravke – slike ili ikone, u bolje – a ako je moguće i potrebno – u prvobitno stanje. Taj proces često može biti veoma složen i zavisi od brojnih faktora – od materijala na kojem je slika, tj. ikona, rađena, od starosti dela, od toga da li je već rađena rekonstrukcija, u kakvim uslovima je delo čuvano, i brojnih drugih.

Sam proces popravke, kada su u pitanju privatne kolekcije, počinje pozivom klijenta. Kada nam se klijent javi, razgovaramo o delu koje bi trebalo sanirati, i dogovaramo se o sledećim koracima, a sledeći koraci su analiza, konzervacija i restauracija.

Svakom od ovih koraka pristupamo profesionalno, te sprovodimo radove koji obuhvataju strateško planiranje, dijagnostička ispitivanja, sastavljanje planova konzervacije i određivanje uslova za izvođenje tretmana, preventivnu zaštitu, konzervatorsko-restauratorske tretmane, i vođenje dokumentacije o rezutatima ispitivanja i svim preduzetim merama.

Da bismo vam malo približili šta se tokom analize, konzervacije i restauracije radi, predstavićemo vam ih u nastavku teksta. Da li će i koja tehnika biti upotrebljena u vašem slučaju, zavisi od stanja u kojem se vaša slika, ikona ili duborez nalaze.

UTVRĐIVANJE POSTOJEĆEG STANJA

Prva faza rekonstrukcije je analiza postojećeg stanja. Pre početka bilo koje intervencije, restaurator ispituje postojeće stanje slike (ikone, duboreza) kako bi utvrdio vrstu i stepen oštećenja, kao i eventualne prethodne intervencije.

Prvi pregled se obavlja u oblasti vidljivog svetlosnog spektra. Njime se utvrđuje stanje vidljivo golim okom ili optičkim pomagalima (lupa i mikroskop).

Zatim se obavljaju pregledi u oblasti UV (ultraljubičastog) i IR (infracrvenog) zračenja. Zahvaljujući osobini UV i IR zračenja, da može dublje da prodre u materiju, ovi pregledi pokazuju kolika je debljina zaštitnih lakova, i da li je bilo nekih prethodnih preslika, retuša ili drugih intervencija.

Dalje, po potrebi, uzorci se nose u laboratorije na dodatna ispitivanja i analize.

Nakon procene stanja kulturnog dobra, indetifikacije i utvrđivanja stepena i prirode promena, te procene uzroka pogoršanja stanja, restaurator pristupa određivanju vrste i obima postupaka koje treba primeniti, uključujući i proučavanje već postojećih relevantih podataka.

ISPITIVANJE MATERIJALA ZA REKONSTRUKCIJU

Kada se završi sa utvrđivanjem postojećeg stanja, pristupa se ispitivanju marerijala sa kojima će biti vršena konzervacija i restauracija. Koji materijali će biti korišćeni zavisi kako od zatečenog stanja, tako i od materijala sa kojim je slika – ikona rađena.

Rezultati ispitivanja se fotografski dokumentuju i te fotografije, kao i fotografije u toku i nakon radova, ulaze u sastav pisanog izveštaja koji se dostavlja klijentu nakon završenog restauratorskog procesa.

U izveštaj još ulazi i opis zatečenog stanja (stanje nosioca, podloge, bojenog sloja i pozlate, kao i stanje zaštitnog sloja), stanje u toku radova (probe čišćenja, vrste ispitivanja, vrste konzervatorskih tretmana), i na kraju, opis restauratorskog postupka (način rekonstrukcije i restauracije pojedinih slikarskih slojeva, vrsta tehnologije primenjene u restauraciji slikarskih sloja, kao i vrste završnih lakova koji su korišćeni u procesu).

Ovaj izveštaj je od velikog značaja i trebalo bi ga čuvati uz delo jer on pokazuje šta je i kako je rađeno tokom procesa, što je od velikog značaja za očuvanje i eventualne radove na delu u budućnosti.

Nakon određivanja vrste i obima postupaka koje treba primeniti, pristupa se konzervaciji dela.

KONZERVACIJA

Kada se utvrdi stanje dela, te njegova stabilnost i istorija eventualnih prethodnih restauratorskih zahvata, može se krenuti sa konzervatorskim postupkom. Cilj konzervacije je da se dobije stabilniji sloj osnove, boje i gradivnih elemenata, kao i primerenija estetska prezentacija, i to kao rezultat čišćenja i reintegracije izgubljenih i oštećenih delova.

Takođe, cilj konzervacije je i da zaustavi dalje propadanje slika, ikona, duboreza, tj. da se spreči dalji proces destrukcije.

Kako se pristupa procesu konzervacije, koje tehnike, sredstva i pomagala se koriste, zavisi od stanja u kojem se nalazi. Što je delo starije, ako nije adekvatno čuvano ili je oštećeno, to je konzervacija zahtevnija i sam proces može potrajati.

Najčešće tehnike koje se koriste prilikom konzervacije su podlepljivanje nestabilnih delova, zatezanje platna (ili prenošenje na novo platno ukoliko je potrebno), uklanjanje i smanjenje nečistoće, zamućenog i ostarelog laka, i retuširanje.

U svakom slučaju, jako je važno da se postupak konzervacije detaljno dokumentuje. A nakon stabilizacije predmetnog kulturnog dobra, pristupa se procesu restauracije.

RESTAURACIJA

Restauracija sledi nakon konzervacije – nakon saniranja oštećenja i zaustavljanja daljeg propadanja – i ima za cilj da tretiranom predmetu povrati prvobitni izgled u najvećoj mogućoj meri, vodeći pri tome računa da se ne narušava sam integritet originalnog rada i da se intervencija restauratora ne vidi.

Restauracija podrazumeva direktno delovanje na oštećeno kulturno dobro, sa ciljem da se olakša njegova percepcija, uvažavanje i razumevanje, uz istovremeno poštovanje njegovih estetskih, istorijskih i fizičkih svojstava.

Tehnike restauracije slika, ikona i duboreza su mnogobrojne jer u velikoj meri zavise od problema koji se rešava – u nekim slučajevima se uklanja površinska nečistoća, u nekim ima više slojeva zaštitinih lakova, u nekim su korišćena sredstva za restauraciju i konzervaciju koja nisu bila adekvatna, u nekim je bilo mehaničkih oštećenja (curenja, progoretina, poderotina)… U svakom slučaju, zadatak restauratora je da očuva originalnost dela – da se pobrine da original ostane netaknut.

I proces rekonstrukcije se detaljno dokumentuje i dostavlja klijentu nakon završenog posla.

CENA RESTAURACIJE I KONZERVACIJE

Cena restauracije i konzervacije zavisi od stanja umetničkog dela i od složenosti zahteva klijenta.

Koliko će koštati proces rekonstrukcije dela, može se reći tek nakon izvršene analize postojećeg stanja jer od zatečenog stanja (kolika su i kakva oštećenja, da li je bilo prethodnih intervencija) i zahteva klijenta zavisi koliko će biti složen i zahtevan postupak rekostrukcije predmeta.

Ukoliko se interesujete za rekonstukciju nekog dela iz vaše privatne kolekcije, najbolje bi bilo da nam se javite. Nakon upoznavanja sa predmetom rekonstrukcije, moći ćemo da vam damo procenu cene restauracije i konzervacije.

PRIMERI RESTAURACIJE I KONZERVACIJE

U našoj Galeriji ćete naći primere različitih procesa restauracije slika na platni ili drvetu, počevši od stanja pre bilo kakvih radova, sa ponekim detaljima, preko saniranja oštećenja, čišćenja, retuša, do završne faze restauracije.